Keuzes achter geld niet zichtbaar

Marije

“Het lijkt bij maatschappelijk vastgoed soms alleen maar te gaan over geld en ingewikkelde berekeningen, maar daarachter schuilt altijd een politieke keuze”, zegt Marije van den Berg van Democratie in uitvoering. “En elk cijfer staat uiteindelijk voor ‘gevolgen voor de gemeenschap’. De vraag is: op welke manier kunnen deze keuzes de gemeenschap versterken en niet verzwakken?”

Volkshuis; plek voor zelforganisatie

Marije: “Mijn interesse voor maatschappelijk vastgoed begon bij het Volkshuis in Leiden. Dat is het oudste Volkshuis van Nederland, een bijzondere geschiedenis. Het werd ooit gebouwd door een aantal notabelen als plek voor arbeiders om te leren en te ontwikkelen en ook de kunstbeweging De Stijl, van Mondriaan, Van Doesburg en Rietveld, had er zijn secretariaat. Erbij hoorden ook winkelpanden en erboven is woonruimte. Het Volkshuis werd een plek voor allerlei zelforganisatie en later voor één welzijnsorganisatie."

Nu is de huur opgezegd

"Dat ‘gemeenschaps’-deel van het pand is in de jaren negentig door de beheerstichting voor een gulden onder voorwaarden verkocht aan de gemeente. De winkelpanden zijn in bezit van een fonds gebleven dat de huuropbrengst ervan terugschenkt aan actieve bewoners en maatschappelijke projecten. De gemeente renoveerde het publiek deel en is dat gaan verhuren aan maatschappelijke organisaties. Zij hebben nu de huur opgezegd, want die werd ze te hoog. Nu zit er leegstandsbeheer in.”

Veel cijfers, weinig verhaal

“Hoe maken we dit soort gebouwen weer van ons allemaal? Dat is steeds mijn vraag geweest de afgelopen jaren", zegt Marije. "Het Volkshuis is niet uniek. En wat mij in de gesprekken daarin opviel is hoe economisch en technisch over dit soort vastgoed wordt gepraat. Veel cijfers, weinig verhaal. Maar achter die techniek zitten wél grote gevolgen voor de samenleving.”

Woonlastenvrije plekken

“Mijn vraag is: moeten we niet eens beter kijken naar wat ‘huurprijzen’ nu eigenlijk doen in een gemeenschap? Want in plaats van alles tot de laatste euro door te berekenen, kunnen we ook kijken hoe we de kosten voor ontmoetingsplekken voor de samenleving zo laag mogelijk kunnen houden. In Nederland heb je nu eenmaal vaak een dak nodig als je samen iets wilt doen dat welzijn, cultuur en ontmoeting oplevert. Dan is de belangrijkste vraag niet: 'Wat kost het?', maar 'Hoe maken we die plekken bereikbaar voor iedereen? Woonlastenvrij'.“

Subsidie niet de oplossing

“Het antwoord op deze vraag is vaak: met subsidie. Daarmee vullen we het gat tussen wat iets kost en wat mensen kunnen betalen. Maar subsidie is niet neutraal. Er zijn vaak allerlei subsidievoorwaarden. Dat betekent ook invloed en inmenging van de overheid op de samenleving. Er zijn veel mensen en organisaties die geen subsidie kunnen, hoeven of willen ontvangen. Die bijdragen aan een veerkrachtige samenleving in optima forma!"

Minder gedoe, meer zeggenschap

"Misschien moeten we de bijdrage van deze mensen en organisaties sterker laten meewegen als we ruimte vanuit de overheid beschikbaar stellen", voegt Marije toe. "Laten we de gemeenschap zo ‘woonlastenvrij’ mogelijk maken. Het scheelt rondpompen van geld én zeggenschap. En het levert allerlei vrijheid op om onszelf te organiseren en samen dingen te produceren die maatschappelijke welzijn opleveren.”

Ook bestuurlijke vraag

Marije deed deze oproep tijdens de Maatschappelijk Vastgoeddag op 13 november 2025, met als thema: plekken voor de zelfredzame samenleving. Haar oproep sluit aan bij de oproep die Jan Martin van Rees, wethouder in Almelo, eerder tijdens een online Bouwstenen-bijeenkomst deed. Voor het gebruik van wegen, bruggen, parken en pleinen vragen we ook geen kostprijshuur.

Meedenken?

Denk in Bouwstenen-verband mee over transparantie in de kosten van maatschappelijk vastgoed, het al dan wel of niet vertalen van deze kosten naar huur en/of over het “nieuwe volkshuis”.

Word partner, sluit je aan bij een netwerk of doe actief mee met ons ontwikkelwerk. Bel 033-2584337 als je belangstelling hebt dan kijken we samen met je mee naar een passend plekje in ons netwerk.