2603 Artikel 23 en meer

Het goede gesprek over artikel 23

Ingrid de Moel verkent met advocaat Floris van Galen en praktijkexpert Chantal Broekhuis de spanningen rondom artikel 23 van de Grondwet. De focus ligt op het effect van de vrijheid van onderwijs op sociale segregatie en de lokale onderwijshuisvesting.

Strijd om de wet

De vrijheid van onderwijs is het resultaat van de honderden jaren durende Schoolstrijd, die in 1917 eindigde in de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs. Dit unieke duale stelsel geeft stichtingen het recht scholen te starten op basis van een eigen religieuze of pedagogische grondslag.

Wie doet wat?

De taken zijn strak verdeeld tussen Rijk en gemeente. Het Rijk regelt de stichtingsprocedures, deugdelijkheidseisen en de landelijke bekostiging. De gemeente draagt de zorgplicht voor de huisvesting via voorzieningenplanning en het Integraal Huisvestingsplan (IHP).

Grenzen aan toelating

Bijzondere scholen hebben de vrijheid om leerlingen te weigeren die de grondslag niet respecteren, mits er openbaar onderwijs op redelijke afstand (circa 6 kilometer) is. Selectie op basis van verplichte ouderbijdragen of een migratieachtergrond is juridisch streng verboden.

Dilemma's in de wijk

In de praktijk kiest 70 procent van de ouders voor bijzonder onderwijs. De knelpunten op lokaal niveau gaan tegenwoordig zelden over religie. De echte uitdagingen zijn de schaarste aan bouwlocaties en sociale segregatie (witte en zwarte scholen) door de samenstelling van de wijk.

Slimmer met vastgoed

Chantal pleit voor een flinke omslag in het vastgoeddenken: kijk over de eigen denominaties heen. De oplossing ligt in het gezamenlijk huisvesten van onderwijs, opvang en zorg in multifunctionele gebouwen.

Het goede gesprek

Volgens het panel ligt de crux niet bij de wet zelf, maar bij de lokale samenwerking. Het landelijke politieke debat polariseert vaak snel, terwijl gemeenten en schoolbesturen aan de LEA-tafel juist samen met de buurt moeten kijken naar de brede maatschappelijke behoefte.

Meer informatie

• Presentatie: Online tafelgesprek over Artikel 23 van de grondwet
• Plaat: Artikel 23 Grondwet (TK)
• Ontwikkelwerk: Deltaplan Scholen
• Vakblad Schoolfacilities februari 2026
  • Artikel: De school als hart van het dorp
  • Artikel: Onderwijs in een superdiverse samenleving
  • Artikel: De praktijk van Artikel 23: "Speciale scholen halen de krenten uit de pap"
  • Aanmelding: Online of fysiek abonnement
• Column: Er mag veel meer dan je denkt