Van sectoraal naar integraal

“Wij waren gewend om huisvestingsplannen per beleidsveld te maken”, vertelt Hendrik Posthouwer, strategisch adviseur maatschappelijk vastgoed bij de gemeente Rotterdam. “Dat is op zich prima, want je hebt een vervangingsopgave. Maar ieder beleidsveld keek vooral naar de eigen gebouwen. Voorzieningen werden los van elkaar ontwikkeld. Je krijgt een nieuwe school, een nieuwe sporthal en een nieuw huis van de wijk die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben. Iedereen werkte vanuit zijn eigen opgave.”

Rotterdam wil dat anders aanpakken. Het uitgangspunt is niet langer een afzonderlijk gebouw of beleidsveld, maar de maatschappelijke opgave in een gebied.

Ruimtes toevoegen

Als onderdeel van een proeftuin bracht de gemeente verschillende vervangingsopgaven samen in één gebied. Hendrik: “We hadden een sporthal, twee scholen, een huis van de wijk, een speeltuin en ook de openbare ruimte. Het unieke was dat het allemaal vervangingsopgaven waren. Voor al die projecten was geld beschikbaar.”

Ruimte voor maatschappelijke behoefte

Doordat alle plannen tegelijkertijd werden bekeken, ontstond ruimte om verder te denken dan de oorspronkelijke opgaven. Hendrik: “Toen zeiden we: dan kun je ook cultuur toevoegen. Als je een buurthuis drie meter hoger maakt, heb je ineens een theaterzaal. Je moet niet alleen kijken naar de budgetten die er al zijn. Waarom zou je niet ook ruimtes toevoegen waar misschien geen geld voor is, maar wel een maatschappelijke behoefte?”

Plannen over elkaar

Die manier van denken vraagt om een andere manier van plannen. Hendrik: “We willen de huisvestingsplannen niet meer per beleidsveld maken, maar per gebied. Rotterdam is verdeeld in veertien gebieden, die elk een eigen integraal huisvestingsplan krijgen.”

Hendrik: “We leggen de verschillende plannen eigenlijk over elkaar heen. Bij de opleiding bouwkunde werkte je vroeger met transparante vellen. Door die over elkaar heen te leggen, zag je ineens hoe verschillende lagen op elkaar aansloten, Zo moet je het ook zien bij onze huisvestingsplannen: door de plannen van verschillende beleidsvelden over elkaar heen te leggen, worden de koppelkansen zichtbaar.”

Gezamenlijke opgave

Om dat mogelijk te maken, veranderde Rotterdam niet alleen de plannen, maar ook de organisatie. “We hebben de afdelingshoofden van de verschillende beleidsvelden en van Vastgoed bij elkaar gezet. Dat noemen we nu het Hoofdenoverleg Maatschappelijk Vastgoed. Daar worden opgaven gezamenlijk bepaald. Er is ook gezegd: als iets bijvoorbeeld bij sport duurder wordt, omdat de integrale opgave daarom vraagt, dan is dat niet alleen een probleem van sport. Dat is een gezamenlijke opgave.”

Het waarom vasthouden

Hendrik: “We proberen het proces om te komen tot meer integraal denken echt binnen de organisatie te borgen. Daarvoor werken we met de methodiek opgavegericht werken. “

Daar hoort ook een opleidingstraject bij, ontwikkeld door TwynstraGudde. "Het doel is om aan de voorkant beter in beeld te krijgen welke maatschappelijke opgaven er zijn en hoe je die aan elkaar kunt koppelen", vertelt Hendrik. Volgens hem is dat nodig om te voorkomen dat een maatschappelijke opgave te snel verandert in een vastgoedproject. "Vaak wordt het over de schutting richting vastgoed gegooid. Dan wordt het heel snel een regulier bouwproject en verdwijnt het waarom achter een project. Niet het gebouw, maar de bewoner en de vraag uit de wijk moeten leidend zijn. Daarom blijven de beleidsvelden eigenaar van de opgave en ondersteunt vastgoed bij het realiseren daarvan.”

Generieke gebouwen

Ook bij gebiedsontwikkelingen met een grote woningbouwopgave. "We proberen daar bijvoorbeeld schoolgebouwen meer generiek te maken. Gebouwen die mee kunnen bewegen met verschillende toekomstige scenario’s en verschillende gebruikers en niet meer zoveel specifieke gebouwen waar je later weinig mee kunt", zegt Hendrik. "Dat is gewoon zonde."

Hendrik: “Gebouwen moeten niet alleen passen bij de vraag van nu, maar ook ruimte bieden voor toekomstige veranderingen. Zo blijven ze bruikbaar als de behoeften in een wijk veranderen.” Daarmee sluit ook de groei van de stad aan bij de bredere beweging die Rotterdam maakt. “We willen minder denken vanuit afzonderlijke gebouwen en meer vanuit maatschappelijke opgaven in een gebied. We proberen koppelkansen te definiëren en integrale opgaven uit te werken. Daar begint het.”

Meedenken?

Op 10 september 2026 gaan we met ons netwerk met hoofden en coordinatoren gemeentelijk beleid dieper in op het gebieds- en opgavegericht werken in de praktijk.

Nog geen lid van dit netwerk? Stuur dan een mail naar info@bouwstenen.nl.